Nana Patekar Life Mission:ମାସକୁ ୩୫ ଟଙ୍କାରୁ କୋଟି କୋଟିର ପ୍ରସିଦ୍ଧି
କ୍ୟାମେରା ପଛର ଅସଲ ‘ନାନା ପାଟେକର’ଙ୍କ କାହାଣୀ, ଯାହା ଆପଣ ଜାଣିନାହାନ୍ତି |
ବୀଡ୍ର ମରୁଡ଼ି ପ୍ରପୀଡ଼ିତ ସମତଳ ଭୂମି ଉପରେ ବର୍ଷାର ଟୋପାଗୁଡ଼ିକ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ପଡ଼ୁନଥିଲା, ବରଂ ଶୁଖିଲା ମାଟି ଉପରେ ପଥର ଭଳି ଅଜାଡ଼ି ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏକ ଛୋଟ, ଅସ୍ଥାୟୀ ସାହାଯ୍ୟ ଶିବିର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ଟିମିଟିମିଆ ଆଲୋ ତଳେ କେତେଜଣ ଯୁବ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ବସି ବିପନ୍ନ ଚାଷୀ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ।
କୋଣରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଚେୟାରରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିଥିଲେ। ସେ ମଇଳା ଧଳା ସୁତା କୁର୍ତ୍ତା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯାହାର କୋଣି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ କାଦୁଅ ଭରା ଚମଡ଼ା ଚପଲ ଓଦା ମାଟିରେ ଲିପି ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଗଭୀର ଗାର ସବୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶୁଥିଲା, ଏବଂ ଅନିଦ୍ରା ଯୋଗୁଁ ଆଖି ଦୁଇଟି ଲାଲ୍ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା।
ଜଣେ ଯୁବ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ କ୍ଲିପ୍ବୋର୍ଡ ଧରି ନର୍ଭସ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
“ସାର୍, ଆମ ପାଖରେ ଏହି ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ୪୦ଟି ପରିବାରର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକା ଅଛି। ସାହାଯ୍ୟ ଚେକ୍ ବାଣ୍ଟିବା ପାଇଁ ଆମେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରେସ୍ ମିଟ୍ ଆୟୋଜନ କରିବା କି? ଏହାଦ୍ୱାରା ଅଧିକ କର୍ପୋରେଟ୍ ଦାନ ମିଳିପାରନ୍ତା।”
ନାନା ପାଟେକର ଉପରକୁ ଚାହିଁଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିବା ସେହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଗମ୍ଭୀର ଚାହାଣୀକୁ ସହଜରେ ଚିହ୍ନି ହେଉଥିଲା—ଯେଉଁ ଚାହାଣୀ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସିନେମା ପରଦାରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କୌଣସି ବ୍ୟାକ୍ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ମ୍ୟୁଜିକ୍ ନଥିଲା, ନା କ୍ୟାମେରା ଥିଲା, ନା ଥିଲା କୌଣସି ଡାଇଲଗ୍।
ସେ ଗୋଟିଏ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଲେ ଏବଂ ଆଗକୁ ଢଳି ପଡ଼ିଲେ।
“ପ୍ରେସ୍ କନ୍ଫରେନ୍ସ?” ନାନାଙ୍କ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର ଧୀର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବହୁତ କଠୋର ଥିଲା। “ଜଣେ ମଣିଷ ତା’ର ଫସଲ ହରାଉଛି। ତା’ର ସ୍ୱାଭିମାନ ହରାଉଛି। ସେ ତା’ର ଆସନ୍ତାକାଲି ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇପାରିବ କି ନାହିଁ, ଜାଣିନି। ଆଉ ତୁମେ ତା’ର ଲୁହ ଆଗରେ ମାଇକ୍ରୋଫୋନ୍ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯାହାଫଳରେ ମୁମ୍ବାଇର କେହି ଜଣେ ଟ୍ୟାକ୍ସ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଚେକ୍ଟିଏ ଲେଖି ଖୁସି ଅନୁଭବ କରିବ?”
ଯୁବକ ଜଣକ ନିଜ ଛେପ ଢୋକି ଆଖି ତଳକୁ କରିଦେଲେ।
“ନା, ସାର୍... ମୁଁ ଭାବିଲି ଯେ—”
“ମ୍ୟାନେଜର ଭଳି ଭାବନାହିଁ,” ନାନା ତାଙ୍କ କଥା କାଟି କହିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଏଥର କୋମଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା। “ପଡ଼ୋଶୀ ଭଳି ଭାବ।”
ସେ ନିଜ କପଡ଼ା ବ୍ୟାଗ୍ରୁ ଏକ ପୁରୁଣା ନୋଟ୍ବୁକ୍ କାଢ଼ିଲେ। ସେଥିରେ ହାତଲେଖା ନାମ, ଫୋନ୍ ନମ୍ବର ଏବଂ ଜମିର ପରିମାଣ ଲେଖା ହୋଇଥିଲା। ଧୂଳି ଉଡ଼ା ବିଲରେ ନିଜେ ଚାଲି ଚାଲି, କୌଣସି ଗାଡ଼ି କି ସୁରକ୍ଷାକର୍ମୀ ନ ନେଇ, ଚାଷୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ସେହି ନୋଟ୍ସ ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ।
“ଆମେ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ସେମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା,” ନାନା କାଠ ଟେବୁଲ୍ ଉପରେ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାରି କହିଲେ। “ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚେକ୍ ଦେବା। ଯଦି ସେମାନେ ଆଦରରେ ଚା’ ଟୋପାଏ ଦିଅନ୍ତି, ପିଇବା। ଆମେ କହିବା, ‘ଏହା କୌଣସି ଭିକ୍ଷା ନୁହେଁ। ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କର ସହଯୋଗ।’ ଆଉ ତା’ପରେ ଆମେ ସେଠାରୁ ଫେରି ଆସିବା।”
ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ସାହାଯ୍ୟ ବଣ୍ଟନର ଯୋଜନା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବର୍ଷା କମି ଝିପିଝିପି ହେଉଥିଲା। ନାନା ବାରଣ୍ଡାକୁ ଆସି ଗୋଟିଏ ସିଗାରେଟ୍ ଲଗାଇଲେ। ମୁମ୍ବାଇର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ, ଯିଏ ମରାଠୱାଡ଼ାର ଏହି ମରୁଡ଼ି ଅଞ୍ଚଳରେ ନାନାଙ୍କର ଏହି ନିଃଶବ୍ଦ ସେବା ବିଷୟରେ ଶୁଣି ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
“ନାନା-ଜୀ,” ସାମ୍ବାଦିକ ଜଣକ ସାବଧାନତାର ସହ ପଚାରିଲେ, “ଆପଣ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଆୱାର୍ଡ ଜିତିଛନ୍ତି। ସିନେମା ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଛନ୍ତି। ଆପଣ ଚାହିଁଲେ ସମୁଦ୍ରକୂଳିଆ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟରେ ଆରାମରେ ରହି, ବର୍ଷକୁ ଗୋଟିଏ ଫିଲ୍ମ କରି ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତେ। ଆପଣ ଗାଁର ଏହି ଧୂଳିମାଟିରେ ମାସ ମାସ ବିତାଉଛନ୍ତି, ସରକାରୀ ନିୟମ ସହ ଲଢ଼ୁଛନ୍ତି, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନିଜ ଭିତରେ ସାଉଁଟୁଛନ୍ତି କାହିଁକି?”
ନାନା ଧୀରେ ଧୀରେ ଧୂଆଁ ଛାଡ଼ି, ସେହି ଅନ୍ଧାର, ଓଦା ବିଲ ଆଡ଼େ ଚାହିଁଲେ।
“ମୋତେ ଯେତେବେଳେ କମ୍ ବୟସ ହୋଇଥିଲା,” ନାନା ଧୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ମୋ ନିଜ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଜଣେ ମୋ ବାପାଙ୍କର ସବୁକିଛି ଠକି ନେଇଥିଲେ। ରାତିରାତି ଆମ ପାଖରେ କିଛି ନଥିଲା। ପରିବାରକୁ ଭୋକରୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ମୋତେ ରାସ୍ତାରେ ଜେବ୍ରା କ୍ରସିଂ ପେଣ୍ଟ୍ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା, ମାସକୁ ୩୫ ଟଙ୍କାରେ ଫିଲ୍ମ ପୋଷ୍ଟର ରଙ୍ଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଭୋକର ସ୍ୱାଦ କେମିତି, ମୁଁ ଜାଣିଛି। ଏହା କେବଳ ଗରିବୀ ନୁହେଁ—ଏହା ଅପମାନର ସ୍ୱାଦ।”
ସେ ବୁଲିପଡ଼ି ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କ ଆଖିରେ ଆଖି ମିଶାଇ ଚାହିଁଲେ। ତାଙ୍କ ଚାହାଣୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଚ୍ଚୋଟ ଥିଲା, ସେଥିରେ ଆଦୌ ଗର୍ବ ନଥିଲା।
“ସିନେମା ମୋତେ ଟଙ୍କା ଦେଇଛି, ହଁ। ମୋତେ ଏକ ପରିଚୟ ଦେଇଛି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହେଉଛି ଭଡ଼ା ଘର ଭଳି—ଦିନେ ନା ଦିନେ ତାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଟିକେଟ୍ କିଣି ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାସାଦ ତିଆରି କଲେ, ସେମାନେ ମୋ ଘର ବାହାରେ ଶୋଷରେ ମରୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ଭିତରେ ବସି ଭୋଜି ଖାଇବି—ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାରର ମଣିଷପଣିଆ?”
ସେ ସିଗାରେଟ୍ଟିକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ନିଜ କାନ୍ଧରେ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ସୁତା ଚାଦର ପକାଇଦେଲେ।
“ଲୋକମାନେ ମୋ ରାଗ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି,” ନାନାଙ୍କ ଓଠରେ ଏକ ହାଲୁକା ହସ ଫୁଟିଉଠିଲା। “ସେମାନେ କହନ୍ତି, ମୁଁ ଜଟିଳ, ସିଧାସଳଖ କଥା କହେ, ଆପୋଷ ବୁଝାମଣା କରେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଠିକ୍ କହନ୍ତି। ମିଛ ହସ, ରେଡ୍ କାର୍ପେଟ୍ କିମ୍ବା ବୋର୍ଡରୁମ୍ରେ ବସି ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଚାପି ରଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ମୋ ରାଗ କୌଣସି ଅଭିନୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦୁନିଆ ପ୍ରତି ଏହା ମୋର ସବୁଠାରୁ ସଚ୍ଚୋଟ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା।”
ସେ ବାରଣ୍ଡାରୁ ଓହ୍ଲାଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ଚପଲ ଓଦା, ବର୍ଷାସିକ୍ତ ମାଟିରେ ଟିକିଏ ପୋତି ହୋଇଗଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗାଁକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ।
ସେ କୌଣସି ଫିଲ୍ମର ହିରୋ ନଥିଲେ। ସେ କେବଳ ଜଣେ ଏପରି ମଣିଷ ଥିଲେ, ଯିଏ ନିଜର ଅତୀତକୁ ଭୁଲିବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ—ଜଣେ ଜିଦ୍ଦି, ସଚ୍ଚୋଟ ଆତ୍ମା, ଯିଏ ନିଜର ପ୍ରସିଦ୍ଧିକୁ ମୁକୁଟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କାଦୁଅରୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଏକ ସାଧନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।